LỜI TÒA SOẠN: Trong những năm vừa qua, nhìn nhận một cách khách quan không thể phủ nhận được vai trò của các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT (đổi đất lấy công trình). Các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT đóng góp một vai trò trong sự phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng, hệ thống giao thông và điều kiện môi trường. Đặc biệt, các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT nếu được thực hiện một cách nghiêm túc và minh bạch sẽ còn góp phần làm giảm gánh nặng cho ngân sách và đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia.

Mô hình đầu tư theo hình thức BT có thể hiểu một cách đơn giản hơn đó chính là các kết quả xổ số miền bắc hôm nay được xây dựng, được chuyển giao, hay còn được gọi là đổi đất lấy cơ sở hạ tầng. Nhìn tổng thể thì hình thức này đã góp phần không nhỏ phát triển hệ thống hạ tầng, các công trình phúc lợi phục vụ lợi ích cộng đồng, đặc biệt là huy động nguồn lực khu vực tư nhân. Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến của cơ quan quản lý và chuyên gia  cũng vạch ra nhiều lỗ hổng và vấn đề đã, đang hiện hữu trong quá trình thực hiện các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT.

Tại hội thảo khoa học: “kết quả xổ số miền bắc hôm nay PPP và vai trò của Kiểm toán Nhà nước” diễn ra vào tháng 3/2020, với sự tham dự của các lãnh đạo, chuyên gia và nhà khoa học của Kiểm toán Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Quốc hội và UBND một số tỉnh, thành phố phía bắc cũng chỉ ra nhiều vấn đề xung quanh việc triển khai các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT.

Theo Báo cáo số 25/BC-CP ngày 30-1-2019 của Chính phủ về tổng kết tình hình thực hiện kết quả xổ số miền bắc hôm nay PPP, đến nay cả nước đã có 336 kết quả xổ số miền bắc hôm nay PPP (trong đó, 140 kết quả xổ số miền bắc hôm nay theo hợp đồng BOT, 188 kết quả xổ số miền bắc hôm nay theo hợp đồng BT và tám kết quả xổ số miền bắc hôm nay được áp dụng các loại hợp đồng khác); huy động được khoảng 1.609.295 tỷ đồng vào đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng quốc gia). Trong đó, 99 kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT với tổng vốn đầu tư khoảng 117.421 tỷ đồng, ba kết quả xổ số miền bắc hôm nay theo hình thức khác.

Kiểm toán Nhà nước cũng chỉ ra rằng, đối với các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT thanh toán bằng quỹ đất cũng đã bộc lộ một số bất cập (tương tự như các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BOT) về công tác công bố , lạm dụng chỉ định thầu, công tác giám sát lỏng lẻo... Ngoài ra, công tác xác định giá trị quỹ đất để thanh toán còn nhiều hạn chế, dẫn đến sự chênh lệch lớn giữa giá trị công trình BT và giá trị quỹ đất thanh toán, chênh lệch giữa giá đền bù, giá công bố của chính quyền địa phương và giá bán của nhà đầu tư gây bức xúc trong .

Hơn nữa, nhiều kết quả xổ số miền bắc hôm nay đầu tư được phê duyệt khi không có báo cáo đánh giá tác động môi trường được phê duyệt; Việc xác định giá trị nghiệm thu thanh toán áp dụng giá vật tư, xăng, dầu, cát vàng, xi-măng… không đúng tại thời điểm thi công làm tăng giá trị ảo cho dựa án.

Tính đến thời điểm 2018, qua kiểm toán tại 30 kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT từ trước tới nay, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử lý tài chính 4.515 tỷ đồng, trong đó có kết quả xổ số miền bắc hôm nay tỷ lệ xử lý tài chính lên đến 27% tổng giá trị kết quả xổ số miền bắc hôm nay được kiểm toán.

Thanh tra Chính phủ cũng đã có thông báo kết luận thanh tra việc chấp hành quy định  trong thực hiện một số kết quả xổ số miền bắc hôm nay đầu tư theo hình thức hợp đồng BT, BOT trên địa bàn TP. Hà Nội. Tại thời điểm thanh tra, có 15 kết quả xổ số miền bắc hôm nay theo hình thức hợp đồng BT, chỉ có một kết quả xổ số miền bắc hôm nay thực hiện đấu thầu, còn lại đều là chỉ định thầu.

Tại một số kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT, có hiện tượng cơ quan chức năng TP. Hà Nội thẩm định, phê duyệt sai, ẩu, dẫn đến tăng tổng mức đầu tư kết quả xổ số miền bắc hôm nay, ảnh hưởng đến việc tính toán, sắp xếp các phương án giao đất đối ứng để xác định thu tiền sử dụng đất.

Với thực trạng như vậy, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã đặt câu hỏi: "các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT sẽ mang lại lợi ích cho ai?". Thực chất, các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT là sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước, vốn đầu tư chủ yếu là vốn vay (khoảng 85%) và được tính lãi, với lãi suất tối đa huy động bằng 1,3 lần lãi suất trái phiếu Chính phủ. Điều này dẫn đến việc thực hiện kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT không thực sự giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Trong khi đó, khi một con đường mới được xây dựng theo hình thức BT, chủ đầu tư lại được giao đất đối ứng ngay cạnh kết quả xổ số miền bắc hôm nay đó. Như vậy, rõ ràng khi kết quả xổ số miền bắc hôm nay được hoàn thành, giá trị bất động sản tại khu đất đó sẽ được tăng lên nhiều lần. Con đường mới xây đó không gì khác là phục vụ cho chính kết quả xổ số miền bắc hôm nay của chủ đầu tư và cư dân tại đó sau này. Trong những năm vừa các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT mặc dù được đã đặt nhiều kỳ vọng, tuy nhiên do quá trình thực hiện còn nhiều bất cập dẫn đến hiệu quả không cao, chủ yếu mang lại lợi ích cho doanh nghiệp.

Nhận định từ phía Thanh tra Chính phủ, việc giám sát thực hiện hợp đồng các kết quả xổ số miền bắc hôm nay BT (xây dựng — chuyển giao) của UBND TP Hà Nội và các cơ quan có liên quan còn chưa chặt chẽ. Hầu hết các kết quả xổ số miền bắc hôm nay đều chậm tiến độ, kéo dài thời gian thực hiện, phải gia hạn hợp đồng làm phát sinh, tăng chi phí đầu tư và không hoàn thành đúng tiến độ để đảm bảo phục vụ các mục tiêu cấp bách, kịp thời như chủ trương đề ra ban đầu.

Bài 2: Công trình chưa xong, đất đối ứng đã thành “hàng bày bán”